ఏపీ రాజకీయాల్లో స్వీడన్ ‘జిప్పర్’ నమూనా — అవకాశమా, అలంకారమా?

భారత్ న్యూస్ అనంతపురం..ఏపీ రాజకీయాల్లో స్వీడన్ ‘జిప్పర్’ నమూనా — అవకాశమా, అలంకారమా?

డ్వాక్రా నుండి డెసిషన్ మేకర్స్ వరకు: ఏపీ స్పెషల్ కనెక్ట్!

మహానాడు వేదికగా నారా లోకేష్ ప్రకటించిన 33 శాతం మహిళా కోటా నిర్ణయం వెనుక ఉన్న అసలు వ్యూహాన్ని లోతుగా పరిశీలిస్తే, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయాలు స్వీడన్ దేశపు “జిప్పర్ మోడల్” తరహా అడుగులు వేస్తున్నాయని కొందరు విశ్లేషిస్తున్నారు. జాతీయ స్థాయిలో మహిళా రిజర్వేషన్ బిల్లులు అమలుకు డీలిమిటేషన్, జనాభా లెక్కల వంటి సాంకేతిక అడ్డంకులు ఎదురవుతుంటే, వాటి కోసం వేచి చూడకుండా ఒక ప్రాంతీయ పార్టీగా తామే స్వచ్ఛందంగా టిక్కెట్లు కేటాయిస్తామనడం ఈ నమూనాకు ప్రధాన పునాది అయ్యిందా అనే చర్చ మొదలైంది.

అయితే ఒక ముఖ్యమైన ప్రశ్న కూడా ముందుకొస్తోంది — ఇది నిజమైన సంస్కరణకు సంకేతమా, లేక వ్యూహాత్మక ప్రకటన మాత్రమేనా? ఈ నేపథ్యంలో అంతర్జాతీయ అనుభవాలు ఏమి చెబుతున్నాయో పరిశీలిద్దాం.

స్వీడన్ ‘జిప్పర్’ సాధించిన సామాజిక అద్భుతం

1970ల వరకు స్వీడన్ కూడా ప్రపంచంలోని మిగతా దేశాలలాగే పురుషాధిక్య రాజకీయాలతో సాగింది. కానీ, 1993లో అక్కడి ప్రధాన పార్టీ అయిన సోషల్ డెమోక్రాట్స్ ఒక చారిత్రాత్మక నిర్ణయం తీసుకుంది — అభ్యర్థుల జాబితాలో ఒక పురుషుడు-ఒక మహిళ.. ఇలా “జిప్పర్” లాగా పేర్లను మార్చి మార్చి పెట్టడం ప్రారంభించింది. దీనివల్ల 1994 ఎన్నికల్లో రికార్డు స్థాయిలో మహిళలు పార్లమెంట్‌లో అడుగుపెట్టారు.

కానీ స్వీడన్ విజయం కేవలం టిక్కెట్ల కేటాయింపుతో ఆగలేదు. మహిళలు ఉద్యోగాల్లోకి రావాలంటే వారికి ఇంట్లో పిల్లల బాధ్యత నుండి విముక్తి కలగాలని పాలకులు గుర్తించారు. దీనికోసం ప్రపంచంలోనే అత్యంత చౌకైన, నాణ్యమైన “యూనివర్సల్ పబ్లిక్ చైల్డ్ కేర్” వ్యవస్థను బడ్జెట్ నిధులతో నిర్మించారు. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోనూ ఇటీవలి పాలసీల్లో వర్కింగ్ ఉమెన్ కోసం డే-కేర్ సెంటర్ల ఏర్పాటును ప్రతిపాదించడం ఇక్కడ ఒక సానుకూల సంకేతంగా చూడవచ్చు.

మహిళా శాసనకర్తలు తెచ్చిన మరో కీలక మార్పు — “జెండర్ న్యూట్రల్ పేరెంటల్ లీవ్.” పిల్లలు పుట్టినప్పుడు ఇచ్చే సెలవులను కేవలం తల్లులకే పరిమితం చేయకుండా, తండ్రులకు కూడా కచ్చితమైన సెలవులు కేటాయించారు. “వాడుకోకపోతే రద్దవుతుంది” అనే నిబంధన వల్ల మగవారు పిల్లల పెంపకంలో సమానంగా భాగస్వాములు కావడం అలవాటు చేసుకున్నారు. నేడు స్వీడన్‌లో దాదాపు 30 శాతానికి పైగా తండ్రులు ఈ లీవ్స్ వాడుకుంటున్నారు.

ఫలితంగా, 20 నుండి 64 ఏళ్ల మధ్య మహిళల ఉద్యోగ భాగస్వామ్య రేటు దాదాపు 80 శాతానికి చేరింది — యూరప్‌లోనే అత్యధికం. వరల్డ్ ఎకనామిక్ ఫోరమ్ లింగ సమానత్వ సూచీలో స్వీడన్ ఎప్పుడూ టాప్‌లో ఉండటానికి కారణం ఈ సమగ్ర విధానమే. మహిళలకు రాజకీయ, సామాజిక రక్షణ లభించడంతో స్వీడన్ ఆర్థిక వ్యవస్థ ప్రపంచంలోనే అత్యంత బలీయమైనదిగా మారింది.

మెక్సికో అనుభవం: రాజకీయాల్లో ‘నాణ్యత’ పెరుగుతుంది!

స్వచ్ఛందంగా మహిళలకు సీట్లు కేటాయిస్తే రాజకీయాల్లో ‘నాణ్యత’ తగ్గుతుందేమోననే అపోహలను మెక్సికో దేశ అనుభవం తోసిపుచ్చింది. 2002లో 30 శాతంతో మొదలై, 2014 నాటికి 50-50 శాతం ‘జెండర్ పారిటీ’ తీసుకువచ్చారు. చట్టం తెచ్చిన కొత్తలో పురుషాధిక్య పార్టీ బాసులు పెదవి విరిచారు. కానీ పరిశోధనలు చెప్పే నిజాలు వేరుగా ఉన్నాయి — బిల్లుల ఆమోద రేటు 31 శాతం పెరిగింది, శాసనసభ సభ్యుల సగటు విద్యా అర్హత పెరిగింది, మహిళలపై హింసకు వ్యతిరేకంగా కఠినమైన చట్టాలు వచ్చాయి.

రువాండా పాఠం: సందర్భాన్ని అర్థం చేసుకోవాలి

ప్రపంచంలోనే అత్యధికంగా 60 శాతానికి పైగా మహిళా ప్రాతినిధ్యంతో రువాండా అగ్రస్థానంలో ఉంది. 1994 మారణహోమం తర్వాత జనాభాలో 70 శాతం మహిళలే మిగిలిన తీవ్రమైన సంక్షోభ నేపథ్యంలో 2003లో 30 శాతం రాజ్యాంగ రిజర్వేషన్ వచ్చింది. మహిళా నేతలు భూమి-ఆస్తి హక్కుల చట్టాలు తీసుకొచ్చారు, జెండర్ బడ్జెటింగ్ అమలు చేశారు, పేదరిక నిర్మూలన వేగవంతమైంది.

అయితే రువాండా అనుభవాన్ని నేరుగా ఏపీకి అన్వయించేటప్పుడు జాగ్రత్త అవసరం. రువాండాలో మార్పు వచ్చింది రాజ్యాంగ బాధ్యత ద్వారా, చారిత్రక సంక్షోభ పరిస్థితుల నేపథ్యంలో. ఏపీలో ఇది ఒక పార్టీ స్వచ్ఛంద ప్రకటన. ఈ రెండింటి మధ్య తేడాను గుర్తించాలి.

ఏపీకి అంతర్జాతీయ పాఠాలు — అవకాశాలు మరియు సవాళ్లు

స్వీడన్ తరహాలోనే ఏపీ కూడా సుదూర లక్ష్యాలతో ఆలోచిస్తోంది. ఇప్పటికే లక్ష దాటిన మహిళా పారిశ్రామికవేత్తలను 5 లక్షలకు తీసుకెళ్లాలనే లక్ష్యం ఒక సానుకూల సంకేతం. ఆర్థికంగా ఎదిగిన మహిళకు రాజకీయ అధికారం కూడా తోడైతే, బడ్జెట్ ప్రాధాన్యతలు మారవచ్చు — స్కూళ్లు, అంగన్‌వాడీల ఆధునీకరణ, గ్రామీణ ఆరోగ్య కేంద్రాల బలోపేతం, మహిళా భద్రత వంటి అంశాలకు నిధులు పెరగవచ్చు.

అయితే ఈ ప్రకటన నిజంగా అమలయ్యేందుకు కొన్ని కీలక ప్రశ్నలకు జవాబులు అవసరం — ఎన్నికల్లో గెలుపు అవకాశం తక్కువగా ఉన్న నియోజకవర్గాలలోనే మహిళలకు సీట్లు ఇస్తారా? లేక నిజమైన పోటీ నియోజకవర్గాల్లో కూడా మహిళలకు అవకాశం ఇస్తారా? పార్టీ అంతర్గత నిర్మాణంలో మహిళలకు నిర్ణయాధికారం ఉంటుందా? అనే సందేహాలు, ప్రశ్నలు వైరి పక్షాల నుండి వస్తాయి. వాటికి జవాబులు వచ్చినప్పుడే ఇది కేవలం ప్రకటనగా మిగలకుండా దేశ వ్యాప్తంగా అమలయ్యే ఒక డ్వాక్రా విప్లవంలా మారుతుంది.

మహిళలను “ఓటు బ్యాంకు” గా కాకుండా “నిర్ణయాధికారులు” గా మార్చాలనే లక్ష్యం సరైనదే. లోకేష్ ప్రతిపాదించిన ఈ 33 శాతం వ్యూహం నిజాయితీగా అమలు కాగలిగితే, ఏపీ భారతదేశంలో ఒక కొత్త రాజకీయ నమూనాకు నాంది పలకవచ్చు. అయితే “స్వచ్ఛంద జిప్పర్” ఒక్కటే సరిపోదు — స్వీడన్ లాగా దానికి సమాంతరంగా చైల్డ్ కేర్, ఆర్థిక భద్రత, సామాజిక మద్దతు వ్యవస్థలు కూడా నిర్మించగలిగితేనే నిజమైన మార్పు సాధ్యమవుతుంది.